BLOG

   logo-pl-v2

 

fr pl gb us

Diatonika i chromatyka, czyli krzyżyki, bemole i reszta zamieszania

    

ikonka2Każdy utwór muzyczny składa się z dźwięków należących zazwyczaj do jakiejś skali. Diatonika i chromatyka to takie określenia, które najczęściej są używane do opisania użytej w utworze zasady doboru dźwięków. W przypadku diatoniki chodzi o to, że użyto jedynie dźwięki należące do danej skali, np. gamy G-dur. Chromatyka dotyczy sytuacji, w której oprócz dźwięków należących do danej gamy stosowane są także podwyższenia lub obniżenia dźwięków gamowłaściwych.

Często możemy spotkać się również ze sformułowaniem szereg diatoniczny. Jest to uporządkowany ciąg kolejnych dźwięków, który należy do danej skali. Dla gamy C-dur będą to dźwięki c - d - e - f - g - a - h, czyli białe klawisze na klawiaturze pianina (akurat ten szereg dźwięków nazywany jest również szeregiem naturalnym). W związku z tym, jeśli w melodii używamy jedynie tych dźwięków to możemy ją nazwać melodią diatoniczną. Jak łatwo ją poznać? Jeśli przy kluczu mamy już wszystkie znaki wynikające z tonacji utworu, to w przebiegu zapisu melodii nie pojawiają się żadne dodatkowe krzyżyki, bemole czy kasowniki. Przykładami są np. “Wlazł kotem na płotek” lub “Sto lat”.

Co ciekawe dźwięki szeregu diatonicznego można uzyskać tworząc szereg kolejnych kwint czystych. Dla gamy C-dur ten szereg kwint zaczyna się od dźwięku F i wygląda następująco:

 

F   -   C   -   G   -   D   -   A   -   E   -   H

 

Zależność ta okazała się bardzo przydatna do strojenia instrumentów muzycznych. Kiedy zrobimy operację pod tytułem "co drugi wystąp" :) zaczynając od drugiego dźwięku ułoży się nam naturalny szereg diatoniczny.

We współczesnej muzyce klasycznej trudno znaleźć przykłady utworów ściśle opartych na diatonice (za to bardzo łatwo ją znaleźć w melodiach muzyki popularnej). Zazwyczaj materiał dźwiękowy jest poszerzony o dźwięki obce w gamach, a dzieje się to dzięki obniżaniu i podwyższaniu dźwięków. Mamy taką możliwość dzięki znakom chromatycznym, które umieszczane są przed nutą. Są nimi:

1. krzyżyk - podwyższenie dźwięku o pół tonu. Do nazwy dźwięku bazowego dodaje się końcówkę “is”.

krzyzyki

2. podwójny krzyżyk - podwyższenie dźwięku o dwa półtony. Do nazwy dźwięku bazowego dodaje się końcówkę “isis”.

podwojne krzyzyki

3. bemol - obniżenie dźwięku o pół tonu. Do nazwy dźwięku bazowego dodaje się końcówkę “es” lub w przypadku samogłosek samego “s”. Dodatkowo mamy jeden wyjątek, o którym trzeba pamiętać - obniżony dźwięk h nazywamy b!

bemole

4. podwójny bemol - obniżenie dźwięku o 2 półtony. Do nazwy dźwięku bazowego dodaje się końcówkę “eses”, z drobnym odstępstwem: a - asas. Natomiast w przypadku h - prawidłowa nazwa to heses!

podwojne bemole

5. kasownik - to znak, który używa się kiedy chcemy pozbyć się użytego wcześniej któregoś z powyżej opisanych znaków. Dlaczego jest potrzebny? Po pierwsze dlatego, że czasem dźwiękiem gamowłaściwym jest właśnie dźwięk, opisany jako nuta z bemolem czy krzyżykiem, więc w przypadku gamy krzyżykowej obniżenie np. dźwięku fis uzyskuje się poprzez zastosowanie kasownika, natomiast dźwięki “bemolowe” podwyższa się poprzez użycie kasownika. Po drugie użyty przed nutą znak chromatyczny działa przez cały takt,a czasem w jednym takcie chcemy również zredukować działanie krzyżyka czy bemola.

kasowniki

Znak użyty przy nucie nazywamy znakiem przygodnym i obowiązuje dla danej wysokości dźwięku np. fis1 od momentu użycia do kreski taktowej lub jego zmiany innym znakiem, tak jak na przykładzie poniżej.

przygodne

Znaki użyte przy kluczu, to takie, które obowiązują w całym utworze dla wszystkich oktaw dźwięku (Fis, fis, fis1, fis2 itd.) i nazywają się znaki przykluczowymi.

przykluczowe

Kiedy chcemy podwyższyć albo obniżyć wysokość dźwięków to jakich zasad się trzymamy?

Przede wszystkim w gamach krzyżykowych stosuje się głównie krzyżyki i kasowniki, a w gamach bemolowych: bemole i kasowniki. To znaczy, że w gamie D-dur, jeśli mamy do wyboru (dzięki enharmonii, o której już pisałam w poprzednich artykułach) dźwięk “gis” / ”as” to użyjemy zapisu z krzyżykiem, czyli dźwięku “gis”. Ta sama wysokość dźwięku w tonacji B-dur zdecydowanie zostanie zapisana jako “as”. Z drugiej strony, ponieważ częściej używamy gam z mniejszą ilością znaków, do nazwania niektórych “czarnych klawiszy”, intuicyjnie będziemy używać nazwy częściej stosowanej, niż jej enharmonicznego równoważnika. Takimi przykładami są dźwięki “fis” i “b”. Gdyby Was zapytać o nazwy tych “klawiszy” co odpowiedzielibyście w pierwszym odruchu? Stawiam, że w 99% przypadkach nie będzie to “ges” i “ais”. Dlatego czasem po to, żeby łatwiej przeczytać nuty, stosuje się zapis bardziej intuicyjny dla wykonawcy choć, aby uniknąć pomieszania z poplątaniem sugeruję jednak nie mieszać bez potrzeby krzyżyków z bemolami - to oddzielne klany, które lubią ze sobą współpracować tylko w uzasadnionych przypadkach:)

 

    

 


 

 

 

Zaloguj się

Facebook - Polub Nas ;-)

 

Ostatnio Założyli Konta

  • Tubista112
  • skrzypaczka123
  • tita955
  • Aesq1
  • drzazga78